آنها مىشود ؛ مثل عذاب ريشه‌دار و زندگى تلخ و در آخرت آتش و دردهاى آن . و در برابر رحمت عامّه چيزى از عذاب برابرى نمىكند ؛ چون هر آنچه كه بر آن نام شىء صادق باشد ، از مصاديق رحمت عام براى خود و ديگرى است و وجود آن كه رحمت است ، مقصود خلقت است و وراى شىء ، چيزى نيست . اگر بخواهيم نظر حكيم گنابادى را در اين باب آگاه شويم ، مىبينيم كه چندان از راغب و ابن عربى و طباطبايى دور نيست . وى تمام انواع رحمت را در دو نوع قرار مىدهد : رحمت نخست ، رحمت رحمانى ، كه عبارت است از : افاضهء وجود بر اشياء و بقا و كمال آنها به كمال‌هاى لايق آن به حسب فطرت آنهاست ؛ اين براى همهء اشياء - چه دنيوى و چه اخروى ، انسان و غير انسان - فراگير است . لذا خداوند فرمود : الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى « 1 » ؛ و آن را به تساوى و استواى نسبت به بزرگ و كوچك تفسير كرده‌اند . در دعا آمده است : « يا رحمن الدنيا و الاخرة » و دومى رحمت رحيمى است كه عبارت است از : افاضهء كمالات اختيارى پسنديده بر انسانها و جنّيان برگزيده . » لذا آمده است : « رحيم اسم عامى است براى صفتى خاص » . گنابادى به چنين پروازى ادامه مىدهد تا اين كه وارد عالم رمز مىشود كه كلام و اشاره در آن قطع مىشود . هركس كه طالب آن است ، بايد به كتاب بيان السّعادت فى مقام العبادات مراجعه كند .

--> ( 1 ) - طه ( 20 ) آيهء 5 : خداى رحمان ، كه بر عرش استيلا يافته است .